12 Eylül’ün İzlerini Taşıyan Cezaevi Müzeye Dönüştürülüyor
Diyarbakır’da, 12 Eylül darbesi sonrası askeri cezaevi olarak kullanılan ve kötü anılarıyla hafızalara kazınan Diyarbakır E Tipi Cezaevi’nin “Anı ve Etnografya Müzesi” olması için yürütülen restorasyon çalışmalarında ilk etabın %67’si tamamlandı.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, 23 Ekim 2023’te Diyarbakır ziyaretinde cezaevinin müzeye dönüştürüleceğini açıklamıştı. Bu kararın ardından cezaevinde bulunan 270 tutuklu ve 170 personel, başka cezaevlerine nakledildi. Dönemin Adalet Bakanı Bekir Bozdağ, cezaevinin kapısına kilit vurarak anahtarını Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy’a teslim etti.
Beton Bloklar Kaldırıldı, Restorasyon Başladı
27 Ekim 2023’te, cezaevinin çevresinde güvenlik amacıyla yerleştirilen 7 tonluk, 3 metre yüksekliğindeki beton bloklar kaldırıldı. Ardından Diyarbakır Müze Müdürlüğü’ne devredilen yapı, kapsamlı restorasyon sürecine alındı.
1980’den sonra eklenen koğuşlar ve bazı yapılar yıkılırken, cezaevinin orijinal haline döndürülmesi için Diyarbakır Rölöve ve Anıtlar Müdürlüğü tarafından çalışmalar başlatıldı. Cezaevine sonradan eklenen askeri gazino ve lojmanlar da yıkıldı.
Tanıklarla Görüşüldü, Anılar Belgeleniyor
Diyarbakır Rölöve ve Anıtlar Müdürü Cemil Koç, cezaevinde yaşananları en doğru şekilde anlatabilmek için 1980-1984 yıllarında burada kalan tanıklarla görüşmeler yapıldığını belirtti. Görsel ve yazılı belgelerle müzenin içeriği oluşturuluyor.
Restorasyon çalışmaları kapsamında:
- Yapının çatıları tamamen yenilendi,
- Kolon ve kirişlerde statik sorunlar tespit edildi,
- Deprem dayanıklılığını artırmak için güçlendirme çalışmaları başladı,
- Fiber karbon ve yüksek dayanımlı tamir harçlarıyla yapı sağlamlaştırılıyor.
Müze İçeriğinde Neler Olacak?
Dönüşüm sadece anı müzesiyle sınırlı kalmayacak. Yeni düzenlemeye göre, cezaevi kompleksinde:
- Kütüphane
- Eğitim atölyeleri
- Çok amaçlı sergi salonları
- Sahne sanatları salonu
- Arkeolojik sergi alanı
- Açık etkinlik alanları ve yeşil alanlar
- Otopark bulunacak.
Hedef: 2026 Kültür Yolu Festivali’ne Yetiştirmek
Restorasyon ve teşhir düzenleme çalışmalarının Ekim 2026’da düzenlenecek Kültür Yolu Festivali’ne yetiştirilmesi planlanıyor. Proje iki etap halinde yürütülecek ve şu ana kadar ilk etabın %67’si tamamlandı.
Diyarbakır Cezaevi’nin acı hatıralarıyla değil, geçmişin derslerini aktaran bir hafıza mekanı olarak gelecek nesillere aktarılması hedefleniyor.