KAYSERİ’nin Melikgazi ilçesine bağlı Gesi Mahallesi’nde bulunan ve asırlardır ayakta kalan kule tipi tarihi güvercinlikler, bakımsızlık nedeniyle yıkılma tehlikesi yaşıyor. Bölge halkı ve Gesi Bağları Kültür ve Dayanışma Derneği üyeleri, kış aylarında güvercinleri yemleyerek atalarından kalan bu köklü kültürü yaşatmaya çalışıyor.
500 Güvercinlikten Sadece 147’si Koruma Altında
Ünlü “Gesi Bağları” türküsüne konu olan bölgede, geçmişte yabani güvercin yetiştirmek ve gübre elde etmek amacıyla inşa edilen yaklaşık 500 güvercinlik bulunuyor. Taştan örme ve kule tipi mimarileriyle dikkat çeken bu yapıların 147’si hakkında koruma kararı çıkarılsa da, geri kalan yüzlerce yapı zamana yenik düşüyor.
“80 Metrekareye Ulaşan Mağaralar Var”
Gesi Bağları Kültür ve Dayanışma Derneği Başkanı Abbas Yağcı, yapıların mimari derinliğine dikkat çekerek şu bilgileri verdi: “Gesi, Efkere ve Kayabağı sınırları içindeyiz. 500 civarı güvercinlik var. En fazla güvercinliğin olduğu bölgeler Efkere, Kayabağı, Değirmen Deresi ve Nize Deresi’dir. Her bir vadide yaklaşık 150’şer güvercinlik mevcut. Bunlar zamana direnemedi. Çoğu yıkılmakla karşı karşıya kaldı. Bu yapılar kule tipi mimariyle yapılmıştır. Tamamı, bölgeden kesilen yonu ve yapı taşı denilen taşlarla yapılmıştır. 2-3 çeşit mimari vardır. Yonu ile yapılanlar, 2,5- 3 metrekare, yapı taşı ile yapılanlar da 5 metrekare ve üzerleri hilal şeklindedir. Yüzeyde görünen 5 metrekare, aşağısında ise 80 metrekare genişliğe ulaşan mağaralar var. O mağaraların içinde kalıyorlar. Yavrularını burada büyütüp, beslerler. İnsan eliyle eşilerek yapılmıştır. Burası Roma Dönemi’ne kadar dayanıyor.”
Gübresi Barut Yapımında Kullanılıyordu
Geçmişte bu yapıların ticari birer değer olduğunu ve gübrelerin ihraç edildiğini belirten Yağcı, konuşmasını şöyle sürdürdü: “Günümüzde en büyük sorun, yıkım tehlikesiyle karşı karşıya kalmaları. Sahip çıkılmıyor. 150’ye yakınının tescili yapıldı ancak 2018’den bu yana herhangi bir gelişme kaydedilmedi. Güvercinlerin etinden ve gübresinden faydalanmak için yapıldı. Gübresindeki asit oranının yüksek olması nedeniyle de barut yapımında kullanılmış. Yurt dışına da ihraç edildiği bilinmekte. Ayrıca gübresi tarımsal faaliyetlerde kullanılıyordu. Miras malı olduğu için çoğuna sahip çıkılmıyor. Gesi Bağları Kültür ve Dayanışma Derneği olarak bunların yenilenmesi için bir faaliyet başlattık. Karın yoğun olduğu zamanlarda güvercinlikleri yemliyoruz. Kış aylarında yemleme yapıyoruz. Şimdiye kadar ayakta kalması sağlandı. Burası restore edildiği zaman turizme büyük bir katkı sağlayacağını düşünmekteyiz. Buraların turizme kazandırılmasını istiyoruz.”