Türkiye’nin nükleer enerji yolculuğu; strateji, teknoloji ve toplumsal sürdürülebilirlik ekseninde dev bir ekosisteme dönüşüyor. Alanında uzman isimler, Akkuyu Nükleer Güç Santrali’nin (NGS) Türkiye’yi dünya nükleer liginde üst sıralara taşıdığını belirterek, projenin sadece bir enerji yatırımı değil, aynı zamanda bölgesel kalkınma ve teknolojik egemenlik hamlesi olduğunu vurguladı.
“Akkuyu Nükleer Yolculuğumuzun Fitilini Ateşledi”
Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Çevre Sorunları Araştırma ve Uygulama Merkezi Müdürü Prof. Dr. Ahmet Demirak, Türkiye’nin nükleer enerji vizyonuna bütüncül bir yaklaşımla baktıklarını ifade etti. Demirak, “Akkuyu NGS, nükleer yolculuğumuzun fitilini ateşleyen projedir. Türkiye, bu hamleyle nükleer lige en üst sıradan giriş yapmıştır. Sinop, Trakya ve Küçük Modüler Reaktörler (SMR) gibi dev hedeflere uzanan bu süreçte nükleer, artık bir tercih değil; ekonomik devrimin ve teknolojik bağımsızlığın anahtarıdır. Türkiye, nükleerin dünyada hızla yükseldiği bu yeni dönemdeki kararlılığı ve Akkuyu’nun yarattığı domino etkisiyle başka bir lige giriş yaptı” dedi.
Akkuyu’nun bölgesel kalkınmaya olan katkısına dikkat çeken Demirak, şu değerlendirmelerde bulundu:
“Fransa ve İsviçre’de halk nükleer santralleri enerji tesisi değil, hastane, okul ve altyapı getiren bir refah simgesi olarak görüyor. Türkiye’de de Akkuyu süreci bunu kanıtladı. Çukurova Havalimanı, yeni tüneller ve modern hizmet alanları, yerel kalkınmayı hızlandırıyor. Bölge halkı istihdam ve teknolojik prestiji bizzat yaşıyor. Mersin’de santral çevresinde modern konutlar, sağlık merkezleri ve nükleer temelli okullar yükseliyor. Karayolları ve tüneller ulaşımı kolaylaştırırken, alışveriş ve hizmet alanları şehre global bir kimlik kazandırdı. Eskiden sadece yazın canlanan ekonomi, artık yıl boyu süren sürdürülebilir bir ticaret ve hizmet hareketliliğine kavuştu. Mersin’de yaşanan değişim, nükleer enerjinin ‘sosyal bir mucize’ yaratma gücüdür. Biz orada sadece bir santral değil, Avrupa’nın nükleer şehirlerinde gördüğümüz o yüksek refah ve güven modelini inşa ediyoruz. Eskiden mevsimlik işçilikle anılan bir bölgenin, bugün dünyanın en ileri teknoloji üslerinden birine dönüşmesi, nükleer ekosistemin bölgesel kalkınma tarihine yazdığı bir göstergedir.”
50 Milyar Dolarlık GSYH Etkisi
Nükleer yatırımların ekonomik motor etkisini verilerle açıklayan Prof. Dr. Demirak, “OECD NEA ve IAEA tarafından ortaklaşa yayımlanan ‘Measuring Employment Generated by the Nuclear Power Sector’ raporundaki makroekonomik modellemeler, nükleer enerjinin benzersiz bir ekonomik motor olduğunu bilimsel olarak tescil etmektedir. Bu verilere göre, nükleer sektörde oluşturulan her 1 birimlik doğrudan istihdam, tedarik zinciri ve yerel hizmet sektörlerini tetikleyerek ekonominin genelinde 2 birimlik ek iş hacmi sağlamaktadır. Bu tablo, nükleer yatırımların sadece enerji üretmediğini; aynı zamanda bulunduğu coğrafyada her bir çalışanına karşılık toplamda üç kişilik bir refah ekosistemi inşa ettiğini kanıtlıyor” ifadelerini kullandı.
Demirak, projenin istihdam ve ekonomik getirisini ise şöyle detaylandırdı:
“Dört ünitenin tamamlanmasıyla birlikte, tedarik zincirleri hariç yaklaşık 4 bin kişiye kalıcı ve yüksek nitelikli istihdam sağlanacak. Ancak OECD’nin ‘1’e 3′ formülüyle baktığımızda, bu dev yatırımın bölgede 12 bin kişilik dev bir istihdam ağına ve binlerce aile için sürdürülebilir bir ekmek kapısına dönüşeceği aşikârdır. Santralin tüm yaşam döngüsü boyunca Türkiye GSYH’sine katkısının 50 milyar dolar olması öngörülüyor. Bu, Rus ortağımızla hayata geçirdiğimiz benzersiz ‘Yap–Sahip Ol–İşlet’ (BOO) modelinin Türkiye ekonomisine sunduğu devasa ve sarsılmaz bir stratejik kazanımdır.”
İklim Hedeflerinde “Oyun Değiştirici” Rol
Çevresel sürdürülebilirlik açısından Akkuyu’nun kritik bir eşik olduğunu belirten Demirak, “Akkuyu NGS, Türkiye’nin 2053 Net Sıfır Emisyon hedefi ve İklim Yasası çerçevesindeki taahhütleriyle doğrudan örtüşen, karbon yoğun enerji kaynaklarına bağımlılığı kıracak temel yatırımdır. Santralin dört ünitesi birden tam kapasiteyle devreye girdiğinde, her yıl yaklaşık 35 milyon ton karbondioksit salımı önlenecektir. Bu rakam, Türkiye elektrik sektöründen kaynaklanan toplam emisyonlerin tek başına %7–8’ini sıfırlamak demektir. Bu sadece bir enerji istatistiği değil; aynı zamanda 60 yıllık işletme ömrü boyunca yaklaşık 2,1 milyar ton karbonun atmosfere salınmasını engelleyecek devasa bir çevresel kalkandır. Nükleer enerji, baz yük güç sağlarken sıfıra yakın emisyon üreten tek kesintisiz kaynaktır. Akkuyu ile Türkiye, hava kalitesini bozan partikül madde, kükürt dioksit ve azot oksit gibi kirleticileri devre dışı bırakarak daha temiz bir gökyüzü vaat ediyor. Bu yatırım, Türkiye’nin yeşil enerji dönüşümündeki en sağlam ve sarsılmaz güvencesidir” diye konuştu.
Türk Sanayisine “İhracat Pasaportu”
Nükleer Sanayi Derneği (NIATR) Yönetim Kurulu Başkanı Alikaan Çiftçi, Akkuyu NGS projesinin Türk iş dünyası için bir dönüm noktası olduğunu vurguladı. Çiftçi, “Akkuyu gibi büyük ve karmaşık bir nükleer projenin Türkiye’de hayata geçirilmesi, yerli firmaların hem teknik hem de kurumsal kapasitesini ciddi biçimde artırdı. Akkuyu, Türk iş dünyasını nükleer lige taşıyan tarihi bir eşik oldu” dedi.
Yerelleştirme katkısının hedefleri aştığını belirten Çiftçi, “Morgan Stanley ve küresel piyasa verileri, 2050 yılına kadar nükleer değer zincirine yapılacak yatırımların 2,2 trilyon ABD dolarına ulaşacağını ortaya koyuyor. Akkuyu projesi kapsamında Türk şirketlerine sağlanan yerelleştirme katkısının 11 milyar ABD dolarını aşması, başlangıçta öngörülen tüm hedeflerin geride bırakıldığını gösteriyor. İnşaat, metal, makine, lojistik ve hizmetler başta olmak üzere 2 binin üzerinde Türk firması bu projede aktif rol üstlendi. Ancak bu başarıyı yalnızca rakamsal bir büyüklük olarak okumak büyük bir eksiklik olur. Bugün Türk sanayicisi Akkuyu sayesinde nükleer yetkinlik kazanmıştır. Akkuyu’da nükleer kalite standartlarını öğrenen firmalarımız hem Rosatom’un dünya genelindeki projelerinde hem de dünyadaki sayısız projede rol alabilecek bir ‘ihracat pasaportuna’ sahip” ifadelerini kullandı.
“Yapay Zekadan Uzay Yarışına Stratejik Anahtar”
Hacettepe Üniversitesi Nükleer Enerji Mühendisliği Bölüm Başkanı Prof. Dr. Şule Ergün ise nükleer enerjinin dijital ve teknolojik bağımsızlık için önemine dikkat çekti. Ergün, “Tek bir yapay zekâ sorgusunun geleneksel bir aramadan 10 kat fazla enerji tükettiği bir dünyada, 7/24 kesintisiz güç sağlayan nükleer enerji bir seçenek değil, dijital bağımsızlık şartıdır. Yapay zekâ ve veri merkezleri için nükleer, sürdürülebilirliğin yegane yoludur. Ayrıca nükleer itki sistemlerinin Mars yolculuğunu 45 güne indirmeyi hedeflediği uzay yarışında, Türkiye’nin Akkuyu ile nükleer lige girmesi bir teknolojik egemenlik hamlesidir” dedi.
Eğitimli insan kaynağının nükleer geleceğin bel kemiği olduğunu söyleyen Prof. Dr. Ergün, “Nükleere ilgi artıyor. Artık gençler mesleki kariyer olarak nükleeri seçebiliyor. Akkuyu gençlerde yeni bir eğitim ekosistemi oluşturdu. Akkuyu projesi sayesinde Rusya’da eğitim alan Türk mühendislerin sayısı 600’ü aşacak. Hem bu yetkin uzmanlar hem de Türk üniversitelerinden mezun olanlar Türkiye’nin nükleer yetkinliğinin bel kemiğini oluşturacak; bilgi ve deneyimlerini gelecek nesillere aktaracak yüksek nitelikli mühendislerdir. Bu insan kaynağı gücüyle Türkiye, artık kendi Küçük Modüler Reaktör (SMR) teknolojilerini geliştirebilecek ve özel sektörle birlikte nükleer teknolojide dünya devleri arasına adını yazdıracak bir ekosisteme sahip oluyor. Akkuyu ile mühürlenen bu başarı; Sinop, Trakya ve SMR projeleriyle Türkiye’yi 21. yüzyılın teknoloji liderleri ve enerji devleri arasına yerleştirmeye kararlıdır. Türkiye için nükleer enerji artık bir tercih değil; ekonomik devrimin ve teknolojik bağımsızlığın anahtarıdır” şeklinde konuştu.