Uluslararası Araştırma Ekibi, Neolitikleşme Sürecini İnceledi
Akdeniz Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Bölümü öğretim üyelerinin de yer aldığı uluslararası araştırma ekibi, Neolitik Dönem’in Batı Anadolu ve Ege’deki yayılım süreçlerine dair önemli bulgular elde etti. Çalışma, bilim dergisi Science’ın 26 Haziran 2025 tarihli sayısında yayımlandı.
Araştırmada, ODTÜ Fen Edebiyat Fakültesi Biyolojik Bilimler Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mehmet Somel başkanlığında yürütülen projeye, Tlos Antik Kenti kazıları kapsamında araştırılan Girmeler Höyük yerleşimi ile katkı sağlandı. Orta ve Batı Anadolu’daki 11 Neolitik yerleşimden elde edilen 30 yeni antik DNA örneği, önceki çalışmaların 400’den fazla örneğiyle birlikte analiz edilerek Erken Holosen Dönemi’ne ait genetik süreklilik ve dönüşüm süreçleri değerlendirildi.
Yerel ve Göçmen Topluluklar Arasında Kaynaşma
Araştırma bulguları, Batı Anadolu’da yaklaşık 9.000 yıl önce yerel avcı-toplayıcı toplulukların, Orta Anadolu’dan gelen tarımcı topluluklarla hem kültürel hem biyolojik olarak kaynaştığını ortaya koydu. Likya bölgesinde ise yerel topluluklar, biyolojik kaynaşma olmaksızın kültürel etkileşimle Neolitik yaşam biçimine geçti. Daha sonra oluşan birleşik genetik profillerin Ege üzerinden Avrupa’ya yayıldığı belirlendi.
“Çömlek İnsan Değildir” Tezine Genetik Destek
Araştırma, kültürel benzerliklerin genetik benzerliklerle her zaman örtüşmediğini gösterdi. Batı Anadolu’daki mimari, gömü adetleri ve taş alet teknolojisi gibi kültürel unsurların topluluk hareketlerinden ziyade fikir alışverişi ve bölgesel iletişimle yayıldığı tespit edildi. Bu durum, arkeolojide sık kullanılan “Çömlek insan değildir” ifadesinin genetik verilerle desteklendiği nadir örneklerden biri olarak değerlendirildi.
Anadolu’dan Avrupa’ya Uzanan Çok Katmanlı Süreç
Çalışma, Neolitik yaşam biçimine geçişin homojen bir göç dalgasından ibaret olmadığını, bölgesel etkileşimler, yerel gelişmeler ve kültürel aktarım süreçlerinin birlikte işlediğini ortaya koydu. Batı Anadolu yerleşimlerinden elde edilen veriler, bölgedeki Neolitikleşme sürecinin yalnızca göçmenlerle değil, yerel avcı-toplayıcıların aktif katılımı ve kültürel etkileşimiyle şekillendiğini gösterdi.
Girmeler Yerleşim Alanı: Likya’nın Önemli Tarihi Katmanı
Tlos Antik Kenti’nin kuzeyinde yer alan Girmeler yerleşimi, iki karstik mağara ve höyükten oluşuyor. 2009’dan itibaren sistemli araştırmaların yapıldığı alanda, milattan önce 14.000 yılından itibaren iskan buluntuları elde edildi. Mezolitik Dönem’den başlayarak Neolitik ve Kalkolitik Dönem’de yaşam izleri veren Girmeler Höyük, Likya Bölgesi’nin yerleşim tarihine önemli katkılar sağlıyor. Kalkolitik Dönem sonrası buluntular büyük oranda tahrip olmuş, yüzey katmanlarında ise Demir Çağı, Roma, Bizans ve Osmanlı dönemi izleri saptanmış durumda.