Karadeniz Teknik Üniversitesi (KTÜ) bilim insanları, deniz ekosistemini tehdit eden ve “sessiz katil” olarak adlandırılan hayalet ağlara karşı yenilikçi bir mücadele başlatıyor. Avrupa Birliği destekli “ROWER” projesi kapsamında, su altı robotları ve yapay zeka sistemleri kullanılarak hem atık ağlar temizlenecek hem de ekosistem restorasyonu anlık olarak izlenecek.
10 Bin Ton Hayalet Ağ Toplandı
2024 yılında başlatılan ve Türkiye ile birlikte Romanya, Gürcistan ve Bulgaristan’ın yer aldığı “BlackNETs” projesi başarıyla tamamlandı. Proje kapsamında Karadeniz’den yaklaşık 10 bin ton hayalet ağ çıkarıldı. Yapılan incelemelerde, bu ağların sadece canlı çeşitliliğini azaltmakla kalmadığı, aynı zamanda parçalanarak tehlikeli birer mikroplastik kaynağına dönüştüğü tespit edildi.
Yeni Dönem: ROWER Projesi ve Robotik Müdahale
Elde edilen veriler ışığında, 14 ülkeden 34 ortağın katılımıyla 12 milyon avro bütçeli “ROWER” projesi devreye alındı. Tarım ve Orman Bakanlığı’nın katkılarıyla Trabzon’da pilot bölge belirlenerek başlatılacak çalışmada, su altı robotları (ROV) ve stereo kamera sistemleri kullanılacak.
“Kilometrelerce Uzunlukta Ağlar Var”
KTÜ Sürmene Deniz Bilimleri Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Coşkun Erüz, Karadeniz’deki durumun ciddiyetine dikkat çekerek şu ifadeleri kullandı:
“Karadeniz’de uzunluğu kilometrelere varan terk edilmiş ağlar bulunuyor. Bu ağlar denizde kaldığı sürece kontrolsüz şekilde avlanmaya devam ediyor, bu da hem ekonomik kayba hem de biyoçeşitliliğin bozulmasına neden oluyor. Amacımız akademisyenler, özel sektör, belediyeler ve balıkçıların iş birliğiyle bu ağları temizlemek ve habitat iyileştirme çalışmaları yapmaktır.”
Yapay Zeka Canlı Çeşitliliğini Tanımlayacak
Projenin bilimsel detaylarını paylaşan Doç. Dr. Rafet Çağrı Öztürk ise ekosisteme en az tahribatı verecek yöntemleri geliştireceklerini belirtti:
“Geliştireceğimiz su altı araçları ve yapay zeka destekli kamera sistemleriyle canlı çeşitliliğini tanımlayacağız. Karadeniz’de belirli bir koruma alanı yok; bu nedenle farklı ekosistemlerdeki biyoçeşitliliği değerlendirip, hayalet ağların etkilerini minimize edeceğiz. 4 yıl boyunca sahada yoğun bir izleme çalışması yürüteceğiz.”
Bu inovatif proje ile Karadeniz’de ilk kez bu denli kapsamlı bir ekosistem restorasyonu hedeflenirken, toplanan atık ağların geri dönüşüme kazandırılarak ekonomiye dahil edilmesi planlanıyor.