ANTALYA / TEKHA
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın eşi ve Birleşmiş Milletler (BM) Sıfır Atık Yüksek Düzeyli Şahsiyetler Danışma Kurulu Başkanı Emine Erdoğan, COP31 Başkanlığı, Uluslararası Enerji Ajansı (UEA) ve BM Sıfır Atık Yüksek Düzeyli Şahsiyetler Danışma Kurulu tarafından Antalya’da COP31 Liderler Zirvesi çerçevesinde düzenlenen ‘Sıfır Atık, Döngüsellik ve Metan-Liderler Yuvarlak Masa Toplantısı’nda konuştu. Katılımcıları Türkiye’de ağırlamaktan memnuniyet duyduklarını belirten Erdoğan; COP31 Başkanlığı sürecindeki liderliği sebebiyle Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum ile Sıfır Atık Vakfı Başkanı ve COP31 Şampiyonu Samed Ağırbaş’a şükranlarını sunarken, organizasyonu gerçekleştiren UEA Başkanı Fatih Birol’a teşekkür etti.
Küresel Atık Krizinin Arka Planında Zihniyet Ve Kültür Sorunu Yer Alıyor
1950’li yılların başında dergi kapaklarında yeni bir yaşam tarzının övgüyle sunulduğunu, tek kullanımlık eşyaların insanlığın ‘altın çağı’ ve modern dünyanın bir armağanı olarak tanıtıldığını hatırlatan Emine Erdoğan, günümüzde ise küresel atıkların yüzde 40’ını tek kullanımlık plastiklerin oluşturduğuna ve dünyanın son yarım yüzyılda görülmemiş bir atık artışıyla karşı karşıya kaldığına dikkat çekti.
Katı belediye atıklarının 2050 yılına dek iki katına çıkarak yaklaşık 4 milyar tona ulaşmasının öngörüldüğünü aktaran Erdoğan, konuşmasını şu sözlerle sürdürdü:
“Yönetilmesi neredeyse imkansız bu atık yükünü yalnızca bir çevre krizi olarak değerlendirirsek konuyu eksik ele almış oluruz. Bu, aslında bir zihniyet krizidir. Aynı anda bir kültür ve medeniyet krizidir. Toplumların, geride bıraktıklarının hesabını yapmadan geleceğe yürüyemeyeceklerinin ispatıdır. O halde iklim değişikliğiyle mücadelenin ilk adımı, kavramları ve değerleri yerli yerine koymak olmalıdır”
Tüketim ile refah arasındaki anlam ilişkisinin sorgulanması gerektiğini vurgulayan Emine Erdoğan, “Bugün küresel olarak üretilen gıdanın neredeyse yüzde 30’u israf ediliyor ancak iş burada bitmiyor. Gıda israfı, iç içe geçmiş başka birçok krizi tetikliyor. Çöpe atılan toplam gıdanın sadece dörtte biriyle, dünyada açlıkla mücadele eden, neredeyse 700 milyon insanın doyabileceğini bilmek, başlı başına ahlaki bir çıkmaz” dedi. Erdoğan, gıda atıklarının küresel sera gazı salınımının yüzde 10’unu meydana getirdiğini ve bu emisyonların en güçlü türlerinden birinin metan olduğunu kaydetti.
Değer Temelli Yeni Sistemler İnşa Edilmeli
Metan emisyonlarının bugüne kadarki küresel ısınmanın yaklaşık üçte birinin ana kaynağını oluşturduğunu ve bu salınımların yüzde 60’ının insan faaliyetlerinden kaynaklandığını ifade eden Emine Erdoğan, şu değerlendirmede bulundu:
“Estetik kaygılarla daha tarlada elenen ürünlerden tutun, fazladan alındığı için buzdolabında unutulan meyvelere kadar ‘Çöpe atılan bir elmadan en fazla ne olabilir?’ diye düşündüğümüz her eylemimizin doğada büyük karşılıkları var. Milyonlarca insanın önemsiz saydığı bireysel davranışların birbirine eklenmesi sonucunda ağır bedeller ödeniyor. Bu bedeli yeri geliyor, günü aç karna geçiren çocuklar, yeri geliyor iklim değişikliğine bağlı nedenlerle yaşanamayacak hale gelen köyünü terk etmek zorunda kalan insanlar ya da yeryüzünden ilelebet silinen türler ödüyor. İşte bu kördüğümü çözmek istiyorsak her şeyden önce bu işi teknik bir dile hapsolmaktan kurtarmalıyız. İnsanların bağ kurup sahipleneceği değer temelli yeni sistemler kurmalıyız”
Sıfır Atık Hareketi Ve Anadolu’nun Yerel Bilgeliği
Sıfır Atık Hareketi’nin bu süreçte kritik rol üstlendiğini belirten Emine Erdoğan, “Çünkü Sıfır Atık’ı konuşmak, aslında hayatı konuşmaktır. İnsanları ekmeği çöpe atmaktan vazgeçirecek olan, sera gazı emisyonları istatistiklerini bilmekten ziyade yeniden nimet fikriyle buluşmaktır. Keza elindeki plastik şişeyi ya da izmariti yere atmamak, doğayı yeniden ilahi bir emanet olarak görebilmekle ilişkilidir” diye konuştu.
Döngüsel ekonomi, yenilenebilir enerji, kaynak yönetimi ve sıfır atık kavramlarının çağın yeni keşifleri gibi yansıtıldığını ancak bu pratiklerin dünyanın her noktasında yerel bilginin temelini oluşturduğunu vurgulayan Erdoğan, Anadolu kültüründeki sıfır atık uygulamalarına işaret ederek şunları söyledi:
“Burada büyüklerimiz, ‘Eskisi olmayanın yenisi olmaz.’ derler. Bu söz, bizlere döngüselliğin özünü tek bir cümlede özetler. Artan yemekleri değerlendirmek, mevsiminde yetişen ürünleri saklamak, kırılan eşyaları tamir etmek, kıyafetleri onarıp ömürlerini uzatmak, hayatın doğal akışıdır. Tohum toprağa bırakılırken ‘Kurda, kuşa, aşa’ diye dua edilir. Çünkü ‘Dünya ortak evimizdir’ anlayışı, kültürümüzde içselleştirilmiş bir yaşam pratiğidir. İşte tüm bu alışkanlıklar, nimete, emeğe ve Yaradan’a saygıyla şekillenmiştir. Görüyoruz ki tabiatla ortak bir dil geliştiren yerel bilgelik, doğal kaynak israfına, metan emisyonlarına, çevre kirliliğine ve artan iklim değişikliği etkilerine karşı adeta bir kalkandır. O halde biz de yerel bilginin yitik bir hazineye dönmesine müsaade etmeden, onu iklim değişikliğiyle mücadelenin etkin bir parçası yapmalıyız”
Meyve ağaçlarının her bahar açan çiçeklerinin bir bölümünün meyveye dönüştüğünü, kalanının ise toprağa döküldüğünü hatırlatan Erdoğan, doğrusal üretim sistemleri açısından yere düşenin atık olarak nitelendirilebileceğini ancak doğa için bunun toprağın yeni besin kaynağı olduğunu dile getirdi.
Kompost Ve Döngüsel Malzeme Kullanımı İle 2035 Hedefi
Tabiat düzeninin su, toprak ve havanın kesintisiz devridaimi üzerine kurulu olduğunu vurgulayan Emine Erdoğan, konuşmasında şu ifadelere yer verdi:
“Doğa, atık oluşturmaz, kaynaklarını en verimli şekilde kullanır. İnsanlık, tarih boyunca tüm ilhamlarını doğadan aldı. Şimdi de yapmamız gereken, yine doğa okulundan dersler çıkarmaktır. Mutfaklarımızda oluşan organik atıkları son derece basit yöntemlerle kompostlayarak yeniden toprağa kazandırabiliriz. Aynı şekilde iş yerleri, alışveriş merkezleri, otel ve havaalanları gibi yerlerde oluşan büyük ölçekli organik atıkları da çöp olmaktan kurtarabiliriz. Bu atıkları kompost yoluyla gübreye dönüştürerek çevre düzenlemesinde kullanabileceğimiz gibi hayvan yemi üretiminde ham madde olarak değerlendirebiliriz. 2035 yılına kadar küresel yıllık belediye katı atığı miktarında öngörülen artışın en az yüzde 50 azaltılması hedefimizi ancak bu şekilde tutturabiliriz. Aynı şekilde atık gözüyle baktığımız malzemeleri, yeni bir ham madde kaynağı olarak görmeye başladığımız an, döngüsel malzeme kullanım oranını en az yüzde 15’e çıkarabiliriz.”
Ortak Mücadele Ve Kalıcı Dönüşüm Çağrısı
Zirvedeki buluşmanın hedeflerin kağıt üzerinde kalmaması ve Sıfır Atık bilincinin hayatın her alanına yayılması bakımından önemli bir fırsat sunduğunu kaydeden Emine Erdoğan, sözlerini şöyle tamamladı:
“Yeter ki iklim değişikliğiyle mücadelede herkesin payına düşen bir ödev olduğu anlayışında buluşalım. Yerel yönetimlerimizi, üreticilerimizi, gençlerimizi ve vatandaşlarımızı bu dönüşümün etkin ortakları haline getirelim. Gelişmekte olan ülkelerin finansmana, teknolojiye, bilgiye ve kapasite geliştirme imkanlarına erişimini birlikte kolaylaştıralım. Gerek onarılabilir ürünlerin üretimini teşvik eden ekonomik modellerle gerek uzun ömürlü ürün tasarımlarıyla, kalıcı dönüşümlere imza atalım. İyi uygulamalarımızı paylaşarak birbirimizden öğreneceğimiz ve hep birlikte başaracağımız bir yola çıkalım”
Toplantıya Çok Sayıda Lider Ve Temsilci Katıldı
COP31’in tüm insanlığa hayırlar getirmesi temennisinde bulunan Emine Erdoğan’ın ardından, UEA Başkanı Fatih Birol’un moderatörlüğündeki oturumda BM Genel Sekreteri Antonio Guterres de bir konuşma gerçekleştirdi.
Yuvarlak masa toplantısına ayrıca Kongo Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Denis Sassou Nguesso, Bangladeş Başbakanı Tarık Rahman, Norveç Başbakanı Jonas Gahr Store, Esvatini Başbakanı Russell Dlamini, Dünya Bankası Grubu Genel Müdürü Paschal Donohoe, Afrika Birliği Kalkınma Ajansı İcra Kurulu Başkanı Nardos Bekele-Thomas, İslam İşbirliği Teşkilatı Genel Sekreteri İsmail Vild eş-Şeyh Ahmed, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, Özbekistan Cumhurbaşkanı Çevre Danışmanı ve Ekoloji ve İklim Değişikliği Ulusal Komitesi Başkanı Aziz Abdukhakimov, Togo Enerji ve Maden Kaynaklarından Sorumlu Bakan Vekili Robert Eklo Kokou Tengue, Fas Enerji, Madenler ve Sürdürülebilir Kalkınma Bakanı Charafat Afilal, Cezayir Çevre ve Yaşam Kalitesi Bakanı Kaouter Krikou, Fransa Ekolojik Geçiş, Biyoçeşitlilik ve Uluslararası İklim ve Doğa Müzakereleri Bakanı Monique Barbut, Yeşil Burun Adaları Çevre, İklim Eylemi ve Enerji Bakanı Carlos Alberto Ramos Varela, Birleşik Arap Emirlikleri İklim Değişikliği ve Çevre Bakanı Amna Al Dahak Al Shamsi, Japonya Küresel Çevresel İşler Bakan Yardımcısı Takeshi Sekiya, Kongo Demokratik Cumhuriyeti Çevre ve Sürdürülebilir Kalkınma Bakan Yardımcısı Arlette Bahati Tito, BM-Habitat Eski İcra Direktörü Maimunah Mohd Sharif, Birleşik Krallık İklim Özel Temsilcisi Rachel Kyte, İsveç’in Türkiye Büyükelçisi Ulrika Funered ve Sıfır Atık Vakfı Başkanı Samed Ağırbaş katıldı.