Restorasyonda Kullanılan Vinçler İçin Özel Platform: “Maksimum Yük 6 Ton”
Ayasofya-i Kebir Camii’nde devam eden restorasyon çalışmaları kapsamında cami içerisine alınan vinçlerin fotoğraflarının sosyal medyada gündem olmasının ardından, İstanbul Üniversitesi Kültür Varlıklarını Koruma ve Onarım Bölümü’nden Prof. Dr. Ahmet Güleç açıklamalarda bulundu. Güleç, kullanılan sistemin bilim kurulunda ayrıntılı şekilde tartışıldığını belirterek, “Şu anda kurulan platform metrekarede yaklaşık 30 ton yük taşıyabilecek kapasitede. Vincin maksimum bastığı yük ise 6 ton civarında, yani normal taşıma gücünün altıda biri” dedi.
Ayasofya’da uzun süredir devam eden iç iskele kurulumlarının ağır malzemeler gerektirdiğini söyleyen Güleç, bu malzemelerin dışarıda hazırlandığını ve bloklar halinde içeri alınarak yerleştirildiğini anlattı. Güleç, “Şimdiye kadar 20-25 metreye kadar küçük vinçlerle çalıştık, herhangi bir sorun yaşamadık. Ancak 25 metreden sonra bu vinçler yetersiz kalınca, bugün vinçleri içeri almak durumunda kaldık. Şu an 27 metredeyiz ve üzerinde bulunduğumuz platform bu vinçleri taşıyacak durumda” ifadelerini kullandı.
Katmanlı Koruma Sistemi: Mermer, Geotekstil, Keçe, Kum ve Ahşap Platform
Prof. Dr. Ahmet Güleç, zemine zarar verilmemesi için çok katmanlı bir koruma sistemi oluşturduklarını vurgulayarak şunları söyledi:
“En altta mermer döşemeler var. Onların üstüne geotekstil dediğimiz nefes alabilen bir kumaş serildi. Genellikle jeolojide, yol yapımlarında kullanılan bu malzemeyi biz kazılarda da çok kullanıyoruz. Onun üstüne keçe kondu, keçenin üzerine de yaklaşık 10 santimetre kalınlığında kum serildi. Daha sonra kontra plaklar yerleştirildi ve onların üstüne ahşap platform oluşturuldu. En üstte de metal baklava levhalar var. Böylece metrekarede yaklaşık 30 ton taşıyabilecek bir platform kuruldu.”
Bu sistem sayesinde hem mermer döşemelerin hem de yapının genel statik dengesinin korunmasının hedeflendiğini belirten Güleç, vincin çalışma anında bastığı maksimum yükün 6 ton civarında olduğunu, bunun da platformun taşıma kapasitesinin oldukça altında kaldığını söyledi.
“Vinçlerin Girmesi Bilgimiz Dahilinde, Geçici Üst Örtü İçin Zorunlu”
Güleç, vinçlerin cami içine alınmasının bilim kurulunun bilgisi dahilinde ve zorunlu bir uygulama olduğunun altını çizerek, sözlerini şöyle sürdürdü:
“Bu, ayakları ve yukarıya gelecek diğer taşıyıcı sistemleri kurmak üzere mecburen yaptığımız bir uygulama. Çok uzun sürmeyecek. Arkadaşlarımız yılbaşına kadar bu platformu kurmuş olacak. Muhtemelen dış üst örtü de kurulacak. Bu ayaklar, bakanımızın Nisan ayında açıkladığı, kubbeyi geçici olarak koruyacak üst örtünün de taşıyıcı sistemi olacak. Nisan–Mayıs aylarında, kubbenin kurşun örtüsü açıldığında dış iklim şartlarına karşı koruma sağlayacak.”
Yağışların özellikle yaz aylarında çok şiddetli olabildiğini hatırlatan Güleç, “Böyle bir durumda kubbemiz dışarıdan ıslanırsa bunu telafi etmek çok zor olacak. Buna engel olmak için geçici bir örtü oluşturuluyor. Kurşunlar söküldüğünde kubbenin üst kısmında daha önce kullanılmış moloz ve döküntülerin temizlenmesi, kubbenin hafifletilmesi ve sonrasında beklenen depreme karşı güçlendirme yapılması için bu iskele ve üst örtü sistemi zorunlu” dedi.
“İçeride Yürüyüş Platformu ve Asansör Kurulacak, Mozaikler de Koruma Altında”
Yapının iç kısmındaki mozaiklerin de korunmasına özel önem verildiğini belirten Güleç, iç mekan için de ayrı bir yürüyüş ve müdahale platformu planlandığını ifade etti:
“Dış kubbe üzerinde yapılacak uygulamalar sırasında içerideki mozaiklerin zarar görmemesi için iç kısımda da bir yürüyüş platformu oluşturulacak. Burada gördüğünüz ayaklardan birine yukarı inip çıkmak için bir asansör kurulacak. Böylece dış kubbe dışında yapacağımız tüm uygulamalar sırasında içeride oluşabilecek herhangi bir duruma anında müdahale edilebilecek.”
“Eksik Bilgilendirme Bizim Hata, Ancak Panolardaki Bilgiler Okunmalıydı”
Prof. Dr. Güleç, sosyal medyada paylaşılan vinç görüntüleriyle ilgili tepkilere de değinerek, bilgilendirme eksikliğini kabul etti:
“Burada bizim hatamız, bu bilgileri basına ve kamuoyuna eksik aktarmış olmamız. Ancak içeride panolarımız var, iskelelerin ne amaçla kurulduğu ve nasıl uygulandığı buralarda belirtiliyor. Belki arkadaşlarımız vinçlerle ilgili de ayrıca bir plan hazırlayıp panolara ekler, daha bilgilendirici olur. Keşke bu panolar okunduktan sonra bu tür yayınlar yapılsaydı daha iyi olurdu.”
Güleç, restorasyon sürecinde hem yapısal güçlendirmenin hem de koruma ilke ve tekniklerinin birlikte gözetildiğini, tüm uygulamaların bilim kurulu denetiminde sürdürüldüğünü vurguladı.