Son yıllarda basın bültenlerini, kurum açıklamalarını ve sosyal medya paylaşımlarını okurken dikkatimi çeken bir ifade var:
“Anlamlı etkinlik…”
“Anlamlı ziyaret…”
“Anlamlı plaket…”
“Anlamlı ödül…”
Öyle sık kullanılıyor ki artık bu kelimeyi gördüğümde yapılan işten çok, neden özellikle “anlamlı” denildiğini düşünmeye başlıyorum.
Çünkü ortada basit bir gerçek var:
Bir etkinlik zaten bir anlam taşıdığı için yapılır. Bir ziyaretin amacı vardır. Bir ödülün verilme gerekçesi vardır. Bir buluşmanın arkasında bir düşünce, bir mesaj, bir hedef bulunur. Eğer bunların hiçbir anlamı olmasa zaten yapılmazlar.
Peki o zaman neden her şeyin başına “anlamlı” sıfatını ekleme ihtiyacı duyuyoruz?
Sanırım bunun nedeni, anlatmak yerine tanımlamayı tercih etmemizdir. Oysa iletişimin en temel kuralı, bir şeyin anlamlı olduğunu söylemek değil, neden anlamlı olduğunu gösterebilmektir.
Bugün birçok haber metninde, kurum açıklamasında ve sosyal medya paylaşımında aynı kalıpla karşılaşıyoruz. Bir okul ziyareti “anlamlı ziyaret” oluyor. Bir yardım organizasyonu “anlamlı etkinlik” olarak sunuluyor. Bir teşekkür plaketi “anlamlı plaket” diye duyuruluyor. Fakat çoğu zaman bu sıfatın arkasını dolduran ayrıntılar yeterince anlatılmıyor.
Oysa okuyucuya hazır hüküm vermek yerine, olayın kendisini anlatmak daha etkili değil midir?
Örneğin bir grup öğrencinin köy okuluna kitap götürmesi gerçekten değerli bir davranıştır. Çünkü o kitaplar belki de bir çocuğun hayal dünyasını değiştirecek, ufkunu genişletecek ve geleceğine yön verecektir. Şehit ailelerinin bir kurumu ziyaret etmesi toplumsal hafızanın canlı tutulması açısından önemlidir. Bir yardım kampanyası ihtiyaç sahiplerinin hayatına dokunuyorsa, zaten kendi anlamını içinde taşımaktadır.
Bunları anlatırken sürekli “anlamlı etkinlik” demeye gerek yoktur.
Okuyucu o anlamı zaten görür.
Hatta çoğu zaman bu kelime, yapılan işin önüne geçmektedir. Haberin içeriği yerine kullanılan klişe dikkat çekmektedir. Bir süre sonra da bütün etkinlikler birbirine benzemeye başlamaktadır.
Aslında mesele sadece “anlamlı” kelimesiyle sınırlı değildir. Dilimizde zamanla aşınan, etkisini kaybeden birçok ifade bulunmaktadır. Sürekli tekrar edilen her kelime, bir süre sonra gücünü kaybeder. Başlangıçta etkileyici olan bir ifade, ölçüsüz kullanıldığında sıradanlaşır.
Bugün gazetelerde, internet sitelerinde ve kurumsal açıklamalarda onlarca “anlamlı etkinlik” haberi görüyoruz. O kadar çok görüyoruz ki artık kelimenin etkisi kalmıyor. Çünkü her şey anlamlıysa, aslında hiçbir şey diğerinden farklı görünmüyor.
Oysa dil biraz da tasarruf işidir.
Kelimeleri yerinde ve gerektiği kadar kullanmak gerekir. Bir metnin gücü, kullanılan sıfatların çokluğundan değil, anlatılan olayın etkileyiciliğinden gelir.
Gerçekten anlam taşıyan bir çalışmayı anlatmanın yolu, ona “anlamlı” etiketi yapıştırmak değil, ortaya koyduğu sonucu göstermektir. Eğer bir etkinlik bir çocuğun hayatını değiştirmişse, bir aileye umut olmuşsa, bir soruna dikkat çekmişse ya da insanların gönlünde iz bırakmışsa, işte anlam tam da oradadır.
Anlam, kelimenin içinde değil; ortaya çıkan sonuçtadır.
Okuyucuya düşen o anlamı hissetmektir.
Yazana düşen ise bunu gösterebilmektir.
Belki de artık açıklamalarımızı ve haber dilimizi hazır kalıplardan biraz kurtarmanın zamanı gelmiştir. Çünkü güçlü metinler, büyük sıfatlarla değil; güçlü anlatımlarla ayakta durur. İnsanların zihninde yer eden yazılar, okuyucuya ne düşüneceğini söyleyenler değil, ona gerçeği gösterenlerdir.
Bir etkinliğin, ziyaretin veya ödülün neden önemli olduğunu anlatabiliyorsak, zaten ayrıca “anlamlı” dememize ihtiyaç kalmaz. Çünkü gerçek anlam, sıfatlarla değil, yapılan işin toplumda bıraktığı izlerle ortaya çıkar.
Kısacası, bir etkinliğin anlamlı olduğunu söylemek kolaydır.
Asıl marifet, o anlamı insanlara hissettirebilmektir.
Ve çoğu zaman, hissedilen anlam; söylenen anlamdan çok daha değerlidir.
YORUMLAR