ABD’nin eritrosin (E127) adlı sentetik gıda boyasını yasaklamasının ardından, Türkiye’deki gıda boyaları ve sağlık üzerindeki etkileri yeniden gündeme geldi. Yeditepe Üniversitesi Gıda Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Gonca Bilge Özel, gıda boyalarının olası zararlarını ve Türkiye’deki düzenlemeleri değerlendirdi.
Gıda Boyaları Neden Kullanılıyor?
Gıda boyalarının, işlenme ve depolama sürecinde renk kaybı yaşayan ürünleri daha çekici hale getirmek için kullanıldığını belirten Doç. Dr. Gonca Bilge Özel, “Özellikle şekerleme, cupcake, enerji içeceği gibi ürünlerde renk arttırıcı katkı maddeleri sıkça kullanılıyor” dedi.
Gıda boyalarının sentetik ve doğal olmak üzere ikiye ayrıldığını belirten Özel, “Sentetik boyalar kimyasal yollarla üretilirken, doğal boyalar meyve ve sebze özlerinden elde ediliyor. Türk Gıda Kodeksi, hangi boyanın hangi ürünlerde ve ne kadar kullanılabileceğini belirlemiş durumda” ifadelerini kullandı.
Eritrosin (E127) Tiroid Sağlığına Zarar Verebilir
ABD’de 2025 yılı itibarıyla yasaklanacak olan Eritrosin (E127) hakkında da uyarılarda bulunan Özel, “Bu kırmızı renk veren katkı maddesinin tiroid üzerinde olumsuz etkiler gösterebileceği ve kansere yol açabileceği öne sürülüyor” dedi.
Türkiye’de Eritrosin’in sınırlı miktarda kullanımına izin verildiğini belirten Özel, denetimsiz ve merdiven altı üretim yapan işletmelerin büyük risk oluşturduğuna dikkat çekti.
Türkiye’de Yasaklanan ve Kısıtlanan Gıda Boyaları
Türkiye’de bazı gıda boyalarının yasaklandığını ve bazılarına kısıtlama getirildiğini belirten Özel, şu bilgileri verdi:
- Titanyum dioksit (E171): 2024 itibarıyla tamamen yasaklandı.
- Fermente ürünler: Pastırma ve sucuk gibi gıdalarda gıda boyası kullanımı kaldırıldı.
- Ponceau 4R (E124): Kullanıldığı ürünlerde “çocuklarda hiperaktivite ve dikkat eksikliğine sebep olabilir” uyarısının bulunması zorunlu hale getirildi.
Özel, ayrıca Pans Sunset Yellow (E110) adlı gıda boyasının dondurma ve tatlılarda kullanıldığını ancak çocuklarda hiperaktivite ve dikkat eksikliği gibi sorunlara yol açabileceğine dair bilimsel araştırmalar bulunduğunu belirtti.
Gıda Boyalarının Yetişkinler Üzerindeki Etkileri
Gıda boyalarının zararlarının yalnızca çocuklarla sınırlı olmadığını vurgulayan Özel, “Yapay katkı maddeleri, yetişkinlerde alerjik reaksiyonlara, astım ataklarına, tiroid problemlerine ve hatta DNA hasarına yol açabiliyor” dedi.
Bu nedenle tüketicilere etiket okuma alışkanlığı kazanmaları ve denetlenen işletmelerden alışveriş yapmaları önerildi.
Güvenilir Markaların Tercih Edilmesi Önemli
Gıda boyalarının doğal mı yoksa sentetik mi olduğunun ürün üzerindeki kodlarla anlaşılabileceğini belirten Özel, “Ancak ürünün belirlenen limitlere uygun olup olmadığı etiketlerde yer almıyor. Bu yüzden güvenilir ve denetlenen markalar tercih edilmeli” uyarısında bulundu.